Η ευρωπαϊκή ψηφιακή ταυτότητα έρχεται στο κινητό μας

Τι είναι το EU Digital Identity Wallet και πώς θα αλλάξει τις ψηφιακές μας συναλλαγές στην Ευρώπη.

EU Digital Identity Wallet

Μέχρι το τέλος του 2026, τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα πρέπει να διαθέτουν στους πολίτες τους το ευρωπαϊκό ψηφιακό πορτοφόλι ταυτότητας. Το EU Digital Identity Wallet φιλοδοξεί να μετατρέψει το smartphone σε κάτι πολύ περισσότερο από ένα μέσο επικοινωνίας: σε ένα ασφαλές ψηφιακό πορτοφόλι για ταυτότητα, άδεια οδήγησης, πιστοποιητικά, υπογραφές και πολλές ακόμη συναλλαγές.

Το φυσικό πορτοφόλι δεν πρόκειται να εξαφανιστεί από τη μια μέρα στην άλλη. Ωστόσο, ένα σημαντικό μέρος όσων σήμερα κουβαλάμε μέσα σε αυτό αρχίζει σταδιακά να μεταφέρεται στο κινητό μας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζει το EU Digital Identity Wallet — EUDI Wallet, ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο ψηφιακής ταυτότητας που θα μπορεί να χρησιμοποιείται όχι μόνο στη χώρα όπου εκδόθηκε αλλά και διασυνοριακά στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Και πλέον δεν πρόκειται για κάποιο μακρινό ευρωπαϊκό σχέδιο. Σύμφωνα με το ισχύον ευρωπαϊκό πλαίσιο, τα κράτη-μέλη οφείλουν να διαθέσουν τουλάχιστον ένα συμβατό ευρωπαϊκό ψηφιακό πορτοφόλι μέχρι το τέλος του 2026.

Τι ακριβώς είναι το EU Digital Identity Wallet;

Στην απλούστερη μορφή του, πρόκειται για μια εφαρμογή ψηφιακού πορτοφολιού που εγκαθίσταται σε smartphone ή άλλη προσωπική συσκευή.

Δεν θα περιορίζεται όμως στην εμφάνιση μιας ψηφιακής ταυτότητας στην οθόνη.

Ο χρήστης θα μπορεί να αποθηκεύει και να διαχειρίζεται πιστοποιημένα ψηφιακά στοιχεία και έγγραφα, όπως στοιχεία ταυτότητας, άδεια οδήγησης, εκπαιδευτικούς τίτλους ή ακόμη και ηλεκτρονικές ιατρικές συνταγές. Θα μπορεί επίσης να χρησιμοποιεί το wallet για να αποδεικνύει συγκεκριμένες ιδιότητες χωρίς να χρειάζεται να αποκαλύπτει ολόκληρη την ταυτότητά του.

Αυτό είναι ίσως και το πιο ενδιαφέρον χαρακτηριστικό του συστήματος.

Αν, για παράδειγμα, μια υπηρεσία χρειάζεται απλώς να γνωρίζει ότι κάποιος είναι άνω των 18 ετών, θεωρητικά δεν υπάρχει κανένας λόγος να πάρει το ονοματεπώνυμό του, την ημερομηνία γέννησης, τον αριθμό ταυτότητας και τα υπόλοιπα προσωπικά του στοιχεία.

Το EUDI Wallet έχει σχεδιαστεί ώστε να μπορεί να επιβεβαιώνει απλώς:

«Ναι, αυτός ο χρήστης είναι άνω των 18».

Και τίποτε περισσότερο.

Η συγκεκριμένη τεχνική, γνωστή ως selective disclosure, βρίσκεται στην καρδιά της φιλοσοφίας του νέου συστήματος και ήδη χρησιμοποιείται στο ευρωπαϊκό μοντέλο επαλήθευσης ηλικίας.

Τι θα μπορούμε να κάνουμε με αυτό;

Οι πιθανές εφαρμογές είναι πολύ περισσότερες από την απλή επίδειξη ενός ψηφιακού δελτίου ταυτότητας.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη δοκιμάσει τη χρήση του Wallet σε πραγματικά σενάρια που περιλαμβάνουν:

• πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες,

• άνοιγμα τραπεζικού λογαριασμού,

• έκδοση και ενεργοποίηση SIM,

• ψηφιακή άδεια οδήγησης,

• ηλεκτρονική υπογραφή συμβάσεων,

• ιατρικές συνταγές,

• ταξιδιωτικά έγγραφα,

• πληρωμές,

• αποδεικτικά σπουδών και πτυχίων,

• πρόσβαση σε υπηρεσίες κοινωνικής ασφάλισης.

Ένας φοιτητής, για παράδειγμα, θα μπορεί να αποδεικνύει ηλεκτρονικά τον τίτλο σπουδών του σε πανεπιστήμιο άλλης ευρωπαϊκής χώρας.

Ένας πολίτης που θέλει να ανοίξει λογαριασμό σε τράπεζα θα μπορεί να χρησιμοποιεί πιστοποιημένα στοιχεία ταυτότητας χωρίς να φωτογραφίζει ξανά και ξανά την αστυνομική του ταυτότητα.

Και κάποιος που χρειάζεται να υπογράψει ένα συμβόλαιο θα μπορεί να χρησιμοποιήσει ηλεκτρονική υπογραφή μέσα από το ίδιο οικοσύστημα.

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει μάλιστα ότι η δημιουργία εγκεκριμένης ηλεκτρονικής υπογραφής για μη επαγγελματική χρήση θα παρέχεται δωρεάν μέσω του Wallet.

Ένα Wallet που θα λειτουργεί και πέρα από τα σύνορα

Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη διαφορά σε σχέση με τις σημερινές εθνικές εφαρμογές ψηφιακής ταυτοποίησης.

Σήμερα πολλές χώρες διαθέτουν ήδη τις δικές τους ψηφιακές ταυτότητες και εφαρμογές. Το πρόβλημα είναι ότι τα συστήματα αυτά δεν λειτουργούν πάντοτε με τον ίδιο τρόπο και, κυρίως, η χρήση τους εκτός της χώρας προέλευσης δεν είναι αυτονόητη.

Το EUDI Wallet προσπαθεί να δημιουργήσει ένα κοινό τεχνικό πλαίσιο.

Κάθε κράτος θα διαθέτει τη δική του λύση, αλλά όλα τα wallets θα πρέπει να ακολουθούν κοινά πρότυπα, πρωτόκολλα και προδιαγραφές ώστε να είναι διαλειτουργικά σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Δεν δημιουργείται δηλαδή μία κεντρική «ευρωπαϊκή ταυτότητα» που αντικαθιστά τις εθνικές ταυτότητες.

Οι ψηφιακές ταυτότητες συνεχίζουν να παρέχονται από τα κράτη-μέλη. Αυτό που αλλάζει είναι ότι αποκτούν ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο αναγνώρισης και λειτουργίας.

Και τι γίνεται με την ιδιωτικότητα;

Η ιδέα να μεταφέρουμε ακόμη περισσότερα προσωπικά δεδομένα στο smartphone εύλογα δημιουργεί ερωτήματα.

Ποιος θα γνωρίζει πού χρησιμοποιήσαμε την ταυτότητά μας;

Θα μπορούν οι υπηρεσίες να ζητούν περισσότερα δεδομένα από όσα πραγματικά χρειάζονται;

Θα δημιουργηθεί μια τεράστια ευρωπαϊκή βάση δεδομένων που θα γνωρίζει όλες τις κινήσεις μας;

Η αρχιτεκτονική του EUDI Wallet έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να περιορίσει τέτοιους κινδύνους.

Η ευρωπαϊκή προσέγγιση βασίζεται στην αρχή ότι ο χρήστης πρέπει να γνωρίζει ποια στοιχεία ζητούνται και να επιλέγει ποια θα κοινοποιήσει. Παράλληλα, προβλέπονται μηχανισμοί ώστε να αποτρέπεται η παράνομη παρακολούθηση της χρήσης του Wallet.

Η λογική είναι σημαντικά διαφορετική από το σημερινό μοντέλο.

Όταν δείχνουμε μια φυσική ταυτότητα για να αποδείξουμε την ηλικία μας, αποκαλύπτουμε ταυτόχρονα πολύ περισσότερες πληροφορίες από όσες χρειάζονται.

Ονοματεπώνυμο. Φωτογραφία. Ακριβή ημερομηνία γέννησης. Αριθμό εγγράφου.

Ένα σωστά υλοποιημένο ψηφιακό σύστημα μπορεί παραδόξως να αποκαλύπτει λιγότερα και όχι περισσότερα δεδομένα.

Προαιρετικό, όχι υποχρεωτικό

Υπάρχει και μια πολύ σημαντική λεπτομέρεια.

Ο πολίτης δεν θα είναι υποχρεωμένος να χρησιμοποιεί το EU Digital Identity Wallet.

Η χρήση του προβλέπεται ως εθελοντική. Κάθε πολίτης θα δικαιούται να έχει πρόσβαση σε ένα τέτοιο Wallet, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το smartphone μετατρέπεται υποχρεωτικά στον μοναδικό τρόπο απόδειξης της ταυτότητάς του.

Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη, ιδιαίτερα όσο περισσότερες δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες μεταφέρονται αποκλειστικά στο ψηφιακό περιβάλλον.

Η ψηφιοποίηση μπορεί να προσφέρει τεράστια ευκολία, αλλά δεν πρέπει να δημιουργεί νέα εμπόδια για όσους δεν διαθέτουν σύγχρονο smartphone, δεν έχουν τις απαραίτητες ψηφιακές δεξιότητες ή απλώς δεν επιθυμούν να χρησιμοποιούν το κινητό τους ως μέσο ταυτοποίησης.

Τι συμβαίνει στην Ελλάδα;

Η Ελλάδα δεν ξεκινά φυσικά από το μηδέν.

Τα τελευταία χρόνια έχει ήδη δημιουργηθεί σημαντική υποδομή ψηφιακής ταυτοποίησης και ψηφιακών εγγράφων. Παράλληλα βρίσκεται σε εξέλιξη η προσαρμογή στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Σε επίσημες παρουσιάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχει ήδη παρουσιαστεί το “Greece’s Digital Wallet Journey”, με αντικείμενο την εξέλιξη και ενσωμάτωση λειτουργιών EUDI σε ψηφιακές υπηρεσίες που συνδέονται με το ελληνικό οικοσύστημα και το GRNET.

Η Ελλάδα βρίσκεται επίσης μεταξύ των χωρών που έχουν κινηθεί προς την αξιοποίηση της ευρωπαϊκής τεχνολογίας για ψηφιακή επαλήθευση ηλικίας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το τελικό ελληνικό EUDI Wallet έχει ήδη ολοκληρωθεί ή ότι όλες οι λειτουργίες του είναι σήμερα διαθέσιμες. Η πανευρωπαϊκή διάθεση των συμβατών Wallets προγραμματίζεται για το τέλος του 2026.

Το δύσκολο μέρος δεν είναι να μπει η ταυτότητα στο κινητό

Τεχνικά, η αποθήκευση ενός ψηφιακού εγγράφου σε ένα smartphone δεν είναι κάτι επαναστατικό.

Το πραγματικά δύσκολο εγχείρημα είναι διαφορετικό.

Να μπορεί ένας Έλληνας να αποδεικνύει με ασφάλεια την ταυτότητά του σε μια υπηρεσία στη Γερμανία.

Να μπορεί ένα πανεπιστήμιο στην Ιταλία να εμπιστευθεί ένα ηλεκτρονικό πτυχίο που εκδόθηκε στην Ελλάδα.

Να μπορεί μια τράπεζα στη Γαλλία να επαληθεύσει τα απαραίτητα στοιχεία ενός Ισπανού πελάτη χωρίς φωτοτυπίες, σαρώσεις εγγράφων και διαφορετικά συστήματα ταυτοποίησης.

Και όλα αυτά να πραγματοποιούνται χωρίς κάθε υπηρεσία να αποκτά πρόσβαση σε περισσότερα προσωπικά δεδομένα από όσα πραγματικά χρειάζεται.

Αυτό ακριβώς επιχειρεί να λύσει το EUDI Wallet.

Το smartphone γίνεται το νέο πορτοφόλι

Για χρόνια το κινητό τηλέφωνο αντικαθιστούσε σταδιακά αντικείμενα που κάποτε θεωρούσαμε απαραίτητα.

Αντικατέστησε τη φωτογραφική μηχανή για τους περισσότερους ανθρώπους. Το MP3 player. Το GPS. Το εισιτήριο. Σε μεγάλο βαθμό ακόμη και την τραπεζική κάρτα.

Τώρα έρχεται η σειρά της ταυτότητας και ενός μεγάλου αριθμού επίσημων εγγράφων.

Το EU Digital Identity Wallet δεν πρόκειται απλώς για μία ακόμη εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αν εφαρμοστεί όπως έχει σχεδιαστεί, μπορεί να αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οι Ευρωπαίοι αποδεικνύουν ποιοι είναι και συναλλάσσονται ψηφιακά.

Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι πλέον εάν η ταυτότητά μας μπορεί να μεταφερθεί στο smartphone.

Τεχνολογικά αυτό έχει ήδη απαντηθεί.

Το πραγματικό ερώτημα είναι εάν μπορούμε να δημιουργήσουμε μια ψηφιακή ταυτότητα που να είναι ταυτόχρονα εύχρηστη, καθολικά αποδεκτή, ασφαλής και πραγματικά υπό τον έλεγχο του πολίτη.

Μέχρι το τέλος του 2026 θα αρχίσουμε να βλέπουμε την απάντηση στην πράξη.